Suriname is “nog lang niet” op het punt om nieuwe onderhandelingen aan te gaan met de Chinese bauxietmultinational Chinalco. Ons land moet eerst intern orde op zaken stellen, cruciale wetgeving voorbereiden en het fundamentele energievraagstuk oplossen. Dat stelde fiscalist (belastingdeskundige) Stanley Esajas in een scherpe analyse in de nieuws-talkshow “Bakana Boskopu” op woensdag 12 november 2025 op Pipel Radio & TV.
De deskundige reageerde op de recente politieke commotie waarbij Vice-President Gregory Rusland, tijdens afwezigheid van President Simons, als waarnemend President van Suriname de CEO van Chinalco ontving. Het Kabinet van de Vice-President sprak daarna in een persbericht over nieuwe aanstaande onderhandelingen met Chinalco, iets wat door President Simons bij terugkeer uit Brazilie van de Klimaat Topconferentie (COP 30) direct werd tegengesproken.
Advies aan de Vice-President
Esajas was bijzonder kritisch over de prioriteiten van de vicepresident in deze kwestie. Hij stelde dat het ontvangen van de Chinalco-topman “abrupt en ongecoördineerd” leek en “niks heeft bijgedragen aan het werk dat gedaan moet worden.”
Volgens de fiscalist heeft de Vice-President, in zijn rol als voorzitter van de Raad van Ministers, een belangrijke coördinerende taak. Esajas adviseerde VP Rusland dan ook warm aan “om zich beter bezig te houden met de coördinatie van nieuwe wetten voor de bauxietindustrie dan om de CEO van Chinalco te ontvangen.”
“Waarom was die CEO hier?” vroeg Esajas zich hardop af, suggererend dat de regering zich niet moet laten leiden door de agenda van multinationals.
“Beginnen bij nul”
De kern van Esajas’ betoog is dat Suriname fundamenteel onvoorbereid is op een nieuwe bauxietdeal. “We hebben het punt van onderhandelingen nog lang niet bereikt,” stelde hij. “We moeten eerst intern ons huiswerk gaan maken.”
Dit “huiswerk” omvat volgens hem cruciale stappen. Zo moet er een compleet nieuwe mijnbouwwetgeving komen en moet de belastingwetgeving specifiek worden ingericht voor de gehele mijnsector, inclusief de goudsector, om willekeur te voorkomen.
Daarnaast noemde hij het energievraagstuk het grootste struikelblok. De bauxietindustrie was voorheen de grootste consument van de stroom uit de Afobakadam, maar die capaciteit is nu aan andere doeleinden toegewezen. Zonder een oplossing voor het energievraagstuk is een geïntegreerde bauxietindustrie onmogelijk.
Omdat de voormalige aluinaardefabriek en aluminiumsmelter te Paranam zijn ontmanteld en Chinalco zich richt op West-Suriname, begint het land feitelijk “bij nul”. Esajas ziet dit als een kans: “Nu kunnen wij alle vragen invullen met de inzichten van de afgelopen honderd jaar,” refererend aan het vaststellen van royalty’s, concessies, belastingen en gemeenschapsheffingen.
Twee US dollar per ton
Esajas hekelde de vorige regering voor het afgeven van een “vervelend signaal” met een eerdere MoU (Memorandum of Understanding). Die overeenkomst wekte de indruk dat Suriname bereid was bauxiet voor slechts twee US dollar per ton te verkopen. Dit, zo meent hij, is de reden dat Chinalco “haast” heeft—niet om een raffinaderij te bouwen, maar om goedkope grondstof te exporteren.
De deskundige plaatste de problemen in de mijnsector in een bredere context van een “verziekte” fiscale cultuur in Suriname, die gebaseerd is op “privileges en willekeur” en discriminatie tussen ondernemers. Op de vraag of de politieke wil bestaat om deze structurele problemen aan te pakken, antwoordde Esajas stellig: “Nee. Die is er niet. Ik heb het niet gezien.”
